Bij schieten gaat het niet om een dagdosis maar om een piek, en dat is een ander soort schade: die ontstaat in een fractie van een seconde. Het Arbobesluit kent daarom naast de dB(A)-drempels een aparte piekwaarde, met de grenswaarde op 200 pascal (140 dB(C)). Wegwerpdoppen halen hun dempingswaarde alleen als ze perfect ingebracht zijn, en op de baan gaan ze er tussen series steeds uit. Een oorkap botst bij het aanleggen tegen de kolf en opent net genoeg om zijn afdichting te verliezen. Een otoplastiek op maat zit elke keer hetzelfde, en dat is precies wat je bij een piek nodig hebt.
Wie schiet weet dat gehoorbescherming niet optioneel is. Wat minder bekend is, is dat het lawaai op een schietbaan zich heel anders gedraagt dan het lawaai in een fabriekshal, en dat de bescherming die op de ene plek prima werkt op de andere tekortschiet. Dit artikel legt uit waar dat verschil zit en waar je op let. Zoek je meteen wat wij leveren, kijk dan op gehoorbescherming voor schietsport en jacht.
Waarom is een piek iets anders dan lawaai?
Gehoorschade op een werkvloer bouwt zich meestal langzaam op. Acht uur per dag in een omgeving van 90 decibel, jarenlang, en het gehoor gaat achteruit zonder dat je het merkt. Daar is de wetgeving ook op gebouwd: die rekent met een dagdosis, een gemiddelde over een werkdag van acht uur.
Schieten werkt niet zo. Een schot is geen geluid dat een tijdje aanhoudt, maar een drukgolf die in een fractie van een seconde piekt en weer weg is. Het gemiddelde over een dag kan daarbij keurig binnen de norm blijven terwijl elk afzonderlijk schot ver boven de piekgrens uitkomt.
Daarom kent het Arbobesluit naast de dagdosis een aparte piekwaarde. Die staat er in pascal, en op de decibelschaal komt dat neer op deze drie:
| Piekgeluidsdruk | Op de decibelschaal | Wat de werkgever moet doen |
|---|---|---|
| Boven 112 Pa | Ongeveer 135 dB(C) | Gehoorbescherming beschikbaar stellen, en voorlichting geven over de risico's en over het juiste gebruik ervan. Art. 6.8 lid 7 en art. 6.11 |
| Boven 140 Pa | Ongeveer 137 dB(C) | Maatregelen in het plan van aanpak, de plek markeren en afbakenen, en vanaf deze waarde wordt de bescherming ook echt gedragen. Art. 6.8 lid 3, 4 en 9 |
| Nooit boven 200 Pa | 140 dB(C) | De grenswaarde, gemeten met de demping van de gedragen bescherming meegerekend. Erboven: onmiddellijk terugbrengen, de oorzaak vaststellen en de maatregelen aanpassen. Art. 6.8 lid 10 en 11 |
Let op het verschil met de dagdosis: een gemiddelde over acht uur kan keurig binnen de norm blijven terwijl elk afzonderlijk schot ver boven de piekgrens uitkomt. De piek wordt niet uitgemiddeld, want het besluit definieert hem als de maximumwaarde van de C-gewogen momentane lawaaidruk.
Die getallen gaan over de werkvloer, dus over instructeurs, baancommandanten en beroepsmatige schutters. Voor wie in zijn vrije tijd schiet gelden ze niet als verplichting, maar het oor kent dat verschil niet. De drukgolf is dezelfde.
Wat de wet precies van een werkgever verwacht staat op de pagina over de arbowet en de dB-norm, en de dagdosis-drempels staan met het wetsartikel erbij in het artikel over vanaf hoeveel decibel gehoorbescherming verplicht is.
Waarom vallen wegwerpdoppen op de baan tegen?
Op de verpakking van een schuimdop staat een dempingswaarde. Dat getal is gemeten in een laboratorium, bij een dop die volledig correct is ingebracht: samengerold, diep genoeg in de gehoorgang, en vastgehouden tot hij is uitgezet.
Op de baan gebeurt dat zelden. Doppen worden half ingebracht, gaan eruit om iets te bespreken, en gaan er daarna gehaast weer in. Elke keer dat een dop niet goed zit, haalt hij zijn dempingswaarde niet. En je merkt het niet, want een dop die half zit voelt precies zo als een dop die goed zit.
Dat is een vervelend probleem, want juist bij pieken heb je die volledige demping nodig op het moment dat het schot valt. Niet gemiddeld over de middag.
En oorkappen dan?
Een oorkap dempt goed en is snel op en af. Bij een pistool werkt dat prima. Bij een geweer loop je tegen een praktisch probleem aan: als je aanlegt, komt de kolf tegen de onderkant van de kap. De kap kantelt dan net genoeg om zijn afdichting tegen het hoofd te verliezen, precies op het moment dat je het schot lost.
Daar komt bij dat een kap in de zomer warm wordt en dat hij samen met een schietbril of gehoorbescherming van een baaninstructeur niet altijd goed te combineren is.
Veel schutters lossen dat op met een combinatie: doppen in, kap erover. Dat werkt, maar het lost het inbrengprobleem uit de vorige paragraaf niet op, want de doppen eronder moeten nog steeds goed zitten.
Waar let je op bij oordoppen voor de schietsport?
Vier vragen, op volgorde van belang.
- Zit hij elke keer hetzelfde? Dit is de belangrijkste vraag en hij gaat niet over demping maar over herhaalbaarheid. Bescherming die alleen werkt als je hem perfect indoet, werkt in de praktijk niet.
- Hoor je nog wat er gezegd wordt? Een baancommandant geeft commando's en die moet je verstaan. Bescherming die alles wegneemt gaat uit zodra iemand iets zegt, en dan zit je zonder.
- Blijft hij zitten bij beweging? Bij het aanleggen, wegdraaien en herladen beweegt je kaak, en een dop die daar losser van gaat zitten verliest zijn afdichting.
- Zit hij onder een kap? Combineer je, dan moet de dop laag genoeg bouwen om er een kap overheen te kunnen dragen.
| Schuimdop | Oorkap | Otoplastiek op maat | |
|---|---|---|---|
| Zit hij elke keer hetzelfde? | Nee, dat hangt aan het inrollen en inbrengen | Ja, tot je aanlegt | Ja, er is maar een manier waarop hij erin gaat |
| Bij een geweer | Werkt, mits goed ingebracht | De kolf tilt de kap op en die verliest zijn afdichting | Zit in de gehoorgang, dus de kolf raakt hem niet |
| Commando's verstaan | Alles gaat dicht, dus hij gaat eruit om te praten | Kan met een elektronische kap | Filter dat de piek wegneemt en de spraak doorlaat |
| Combineren met een kap | Ja | Niet met een tweede kap | Ja, hij bouwt laag |
| Gaat mee | Een dienst of een dagdeel | Jaren, met nieuwe kussens | Gemiddeld rond de vier jaar |
Op maat of universeel?
Een otoplastiek wordt gemaakt op een afdruk van je eigen gehoorgang. Daardoor is er maar een manier waarop hij erin gaat, en zit hij elke keer hetzelfde. Dat lost precies het probleem op dat hierboven staat: je hoeft niet te hopen dat je hem goed hebt ingedaan, want hij past of hij past niet, en dat voel je meteen.
Het filter kies je op wat je doet. Voor de schietsport wil je een filter dat de piek wegneemt en de spraak doorlaat, zodat commando's verstaanbaar blijven zonder dat je iets uit hoeft te doen.
Aanmeten gebeurt bij ons op locatie en duurt vijf tot tien minuten per persoon, acht man in een uur. Bij een vereniging betekent dat een avond langskomen in plaats van dat iedereen apart op pad moet. De productie zit in Bladel, dus als er iets bijgesteld moet worden loopt dat niet via een extern lab.
Otoplastieken gaan gemiddeld rond de vier jaar mee. Wat je precies uitgeeft hangt af van het aantal sets en de uitvoering, en dat staat uitgelegd in wat otoplastieken op maat kosten.
Waarom ligt het voor de jacht anders?
Op de jacht schiet je minder vaak, maar je hebt je gehoor de rest van de tijd juist hard nodig. Je wil horen waar iets beweegt, en je wil je maat verstaan zonder te roepen.
Dat vraagt om bescherming die pas dicht gaat op het moment dat het nodig is. Er bestaan filters die dat passief doen: bij normaal omgevingsgeluid laten ze door, bij een knal sluiten ze af. Voor wie jaagt is dat vaak een betere keus dan een filter dat continu dempt.
Veelgestelde vragen
Kan ik oordoppen op maat onder een oorkap dragen?
Ja. Otoplastieken bouwen laag en zitten in de gehoorgang, dus een kap sluit er gewoon overheen. Dat is ook precies de combinatie waar veel schutters op uitkomen bij zwaardere kalibers.
Hoe lang duurt het voordat ik ze heb?
Na het aanmeten duurt het 10 tot 15 werkdagen. De afdruk zelf is in vijf tot tien minuten klaar.
Wat gebeurt er als er eentje niet goed past?
Dan maken we een nieuwe afdruk. Een set die niet past is geen set, en een correctie hoort geen nieuwe factuur te zijn.
Kunnen jullie naar onze vereniging toe komen?
Ja, dat is hoe wij het standaard doen. Aanmeten gebeurt op locatie, door heel de Benelux, en de reistijd zit in de prijs.
Wat is de volgende stap?
Schiet je met een vereniging of een groep, dan is een avond aanmeten op locatie de snelste route. Op de pagina over gehoorbescherming voor schietsport en jacht staat wat we leveren en hoe je een afspraak inplant.
Vraag vrijblijvend een offerte aan
Waar dit op gebaseerd is
- Arbeidsomstandighedenbesluit, hoofdstuk 6, afdeling 3, artikelen 6.6, 6.8 en 6.11wetten.overheid.nl
- Wat zegt de wet over geluid op de werkplekArboportaal, ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid
